30 - 11 - 2021
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag23
GisterenGisteren167
Deze weekDeze week190
Deze maandDeze maand3158
Alle dagenAlle dagen80387
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index

55b De molen Hattem of Klein Hattem

Geschiedenis van de molen

De molen Hattem (ook wel Klein Hattem en Schutsmolen) is een van de drie molens (Methusalem, Bouwhof en Hattem) in de bouwhof Klein Hattem.
Zij is circa 1748 gesticht en brandde in 1916 af, waarna zij niet meer werd opgebouwd.
Oorspronkelijk was het een papiermolen, die daarna tot wasserij werd omgebouwd.

De molenaars/eigenaars/werknemers waren achtereenvolgens (Bron 12):

1779 Jacob Berends en Jannetje Schut - helft eigenaren.
1780 Aart Lamberts Ploeg - eigenaar en papiermaker.
1783 Margarita Klein - deels eigenaresse.
1793 Evert Janssen de Graaf - pachter en papiermaker.
1800 Aart Daniels Schut - deels eigenaar.
1800 Willem van Riel - pachter en papiermaker.
1812 Teunis Bello - pachter en papiermaker.
1814 Derk Koldewijn -pachter en papiermaker.
Hendrik Hendriks Veldhuis - papiermakersknecht.
1829 Jan Buitenhuis - papiermakersknecht.
Bartus Jansen - papiermakersknecht.
1839 Hendrik van Apeldoorn - papiermakersknecht.
Hendrikus Middelink - papiermakersknecht.
Willem Steenbergen - papiermakersknecht.
1850 Andries Koldewijn - pachter en papiermaker.
1859 Gerrit Bosgoed - papiermakersknecht.
Albert Beumkes - papiermakersknecht.
Hendrikus van den Hof - papiermakersknecht.
1886 tot wasserij herbouwd.
1916 Afgebrand

In 2017 is door Yvonne de Vries een boek over de molens op 't Hattem" uitgebracht. Het boek bevat veel historische informatie (Bron 14)

Geografische positie en bereikbaarheid


GE HattemDe geografische positie van de molen is 52°11'19.94"N 5°56'49.51"O
HA hattemOp de kaart van Hardonk wordt de molen Hattem met nr. 26 weergegeven.
hattemse molens hardonkKaartje met de ligging en de watertoevoer van de papiermolens Hattem, Bouwhof en Methusalem op het terrein van de vroegere bouwhof "Hattem" of "Klein Hattem" in de Wormingermark.
De molens Hattem en Bouwhof zijn gesticht aan een omlegging van de Ugchelsebeek, terwijl men voor de molen Methusalem het water van de genoemde beek zijwaarts heeft afgeleid en daarna weer in de oude bedding (zie stippellijn) van de Ugchelsebeek heeft gebracht.
Het sprengetje rechts zal wel gedient hebben om meer water naar het rad voor de papiermolen Methusalem te brengen, het zgn. lopen op het halve rad.
Het is op het kaartje duidelijk te zien, dat men voor het stichten van de papiermolen Hattem en Bouwhof de loop van de oude Ugchelsebeek met een grote boog heeft omgeleid.
(Bron 2 blz. 112)
kaart IIKaartje van Moerman uit ca. 1930 van het gebied. Bewerkt door Ignaat Simons.

1748 Oud Hattem

Deze uitsnede van de Caert van de Limitten van de hooge Heerlijckheid Het Loo door Willem Leenen uit 1748 met hedendaagse straten op de achtergrond laat zien dat er ter plekke van de voormalige muziekschool aan de Egerlaan een buurtschap Hattem was. Het is goed mogelijk dat hier de oorspronkelijke Hattemse molen heeft gestaan. Na vergravingen in dit gebied is de molen misschen naar de Bouwhof in Ugchelen verplaatst.

Huidige situatie

2018 11 12 Molens Methusalem, Bouwhoif en Hattem lokatie 12018 11 12 Molens Methusalem, Bouwhoif en Hattem lokatie 2Inmiddels is de lokatie een open veld omringd met fraaie bomen.
De ligging van de molen is nog wel in het terrein herkenbaar


Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

De molen is circa 1748 gesticht en in 1886 tot wasserij omgebouwd.

Vermoedelijk heeft de molen zijn oorsprong in een molen die in de buurtschap Hattem, bij de huidige Egerlaan, heeft gestaan. Die molen is circa 1611 gebouwd en moest verdwijnen voor het graven van de sprengkoppen van de Kayersbeek. Zie paragraaf 55a "De molen Klijn Hattum bij de Egerlaan".

Wel is er in de bouwhof een oud papiermakershuis geweest met jaarankers 1720. Het is mogelijk dat dit een oude boerderij geweest waaromheen de drie molens in dit gebied omstreeks 1748 zijn gebouwd.

Nadat de molen in 1916 is afgebrand zijn er nog lange tijd (zeker nog in 1939) resten zichtbaar geweest.
Na 1916 is de molen niet meer herbouwd.
Naar een mededeling van de dhr. B.E.Uy den Bogaard, De Bouwhol 1989 (Bron Op Kracht van Stromend Water) was het laatste waterrad een onderslagrad. Het draaide in een houten goot, die vanuit de bovenbeek (het molenhoofd) schuin omlaag liep en het water met kracht tegen
de schoepen deed stromen.

Erfgoed ontwikkelings potentie

De drieenheid Hattem, Bouwhof en Methusalem leent zich zeer goed om de historische papier- en wasserijgeschiedenis te laten zien.
Dit zou misschien goed samen kunnen gaan met het inrichten als hotel en conferentieoord en verdient onderzocht te worden.

Erfgoedstatus

De lokatie lijkt lang onaangetast te zijn en gezien de lange geschiedenis van de plek is het aannemelijk dat er archeologische vondsen gedaan kunnen worden.
Er zijn waarschijnlijk verschillende woningen in dit gebied geweest waarvan de bewoners in de papierfabrieken werkten.

Foto’s van oude en huidige situatie

1910 hattem en bouwhof

De vroegere watermolens "De Bouwhof" en "Hattem" van het papiermolencomplex "Hattem" of "Klein Hattem" vanaf de onderbeek omstreeks 1910.
De aan de linkerzijde van de uit Ugchelen komende beek staande molen Hattem met zijn hoge rieten hangzolder en de met pannen gedekte uitbouw vertoonde toen nog geheel het beeld van een gave Veluwse papiermolen.
Enige jaren later is de molen verbrand en niet meer herbouwd.
De tegenover gelegen Bouwhof - toen al geruime tijd wasserij - herinnert door de hangzolder met de ventilatieluiken eveneens nog aan de vroegere papiermolen.
De derde molen, Methusalem, van het complex Hattem is niet zichtbaar.
Molenhoofd en waterval zijn dik met ijs bedekt.
Foto archief Hardonk

p7

Links de muurresten van de verbrande papiermolen Hattem. Rechts wasserij De Bouwhof.
Foto Hardonk - 1939

p18

Oud papiermakershuis met jaarankers 1720 aan de Bouwhofweg 24-26 in Ugchelen en vermoedelijk behoord hebbend bij de papiermolen Hattem of Klein Hattem. R. Hardonk, 1935  Bron CODA


Don't have an account yet?Register Now!

Sign in to your account