21 - 10 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag31
GisterenGisteren45
Deze weekDeze week150
Deze maandDeze maand1224
Alle dagenAlle dagen40133
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index

77 De Achterste Molen of de Onderste Molen in het Broek bij de Deelsum

Geschiedenis van de molen

De Achterste molen in Loenen is de molen die het verst stroomafwaarts aan de Loensense Molenbeek ligt. Hij werd daarom ook wel de Onderste molen genoemd.
Zij dateert uit dezelfde tijd (1664) als de Middelste Molen. Olivier Hackfort heeft toen vergunning gekregen voor het leggen van deze twee papiermolens. In de Cultuur Historische Analyse Loenen uit het jaar 2005 wordt echter beweerd dat de molen al in 1653 gebouwd was. Er werd hiervoor echter geen onderbouwing gegeven.

achterste molen ad1653 CHA Loenen 2005

Molensteen bij de Achterste molen met het jaartal 1653 waarvan niet duidelijk is of dat jaartal correct is.


De molen moet in 1665 gereed zijn gekomen, want een jaar later tot en met 1670 betaalt Cornelis Hendricks elk jaar zestig gulden voor "de Onderste Moelen int Broeck bij den Deelsum”. Ook in 1674 is er nog sprake van een betaling door Cornelis.
In 1670 wordt er een tweede molen naast gebouwd met een gemeenschappelijke trap naar beide zolders. Hier is de papiermaker ene Meister Rutger (onderscholtis Rutger Swarthoff) die al gauw wordt opgevolgd door Gerrit Reijnders Pannekoek.
In 1672 vielen de Fransen met hun bondgenoten Munster en Keulen ons land binnen en legden de bevolking en dus ook de molenaars hoge lasten op, waar ook Pannekoek van te lijden had.
In de eerste helft der 20e eeuw worden de beide Achterste Molens verkocht aan Hennebram (Hendrik Abraham) Schut, die afkomstig was van het Kerstensmolentje in Eerbeek, waarvan alleen het verval nog over is. Zijn opvolger op de Achterste Molen(s) is Paul Jan Schut.
Op 18 december 1881 vernielt een brand een groot gedeelte van het bedrijf. De Apeldoornsche Courant van 24 december heeft daarover een kort berichtje: "Loenen 18 dec. Heden brandde alhier, de papiermolen en boerderij "de achterste molen” af, bewoond en toebehorend aan de Wed. S. Alleen het vee gered. Alles verzekerd.” ,
Paul Jan Schut, die reeds een stoomketel en stoommachine gebruikte, verloor in 1873 het leven bij een ketelontploffing. Ook enkele knechten werden zwaar gewond. De ketel was nieuw en bedoeld om stro te koken. Zijn moeder en een broer zetten de papierfabricage voort.
In 1905 brandt de Achterste Molen opnieuw af.
De fabriek wordt in 1907 weer opgebouwd en groeit geleidelijk uit tot de moderne industrie "Papierfabriek Schut en Berends N.V.”.

Geografische positie en bereikbaarheid

Het adres van de molen is Voorsterweg 94 te Loenen

uitsnede loenensebeek   namen

De Achterste Molen is Nr. 9 op deze uitsnede van een Provinciale kaart.

moerman uitsnede terhorst 4b

 Kaart van een aantal van de Loenense molens uit het verhaal Beken Sprengen en Watermolens op de Veluwe van Jacob Moerman - 1934

GE achterste molen

De geografische positie van de molen is 52° 8'55.88"N 6° 4'30.34"O

achterste molen 1832

Kadastrale kaart met de situatie in 1832.

 Huidige situatie

Tegenwoordig bevind zich op deze locatie een van de vestigingen van de VKP Packaging Group, waar nog steeds karton wordt geproduceerd.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

1664: bouw eerste papiermolen
1760: bouw tweede molen, met gemeenschappelijke trap naar zolders
1881: brand verwoest een groot deel van het bedrijf
1905: wederom brand
1907 de opbouw van de nieuwe papierfabriek Schut en Berends
1970: fusie met Cartonfabriek Weduwe J.W. Schut

Erfgoed ontwikkelings potentie

De Achterste molen is gebouwd op "den Deelsum”. De boerderij "de Deelsum” is ca. 1968 afgebroken. De naam kan gebruikt worden bij eventuele nieuwbouw etc.

Erfgoedstatus

Uit de CHA Loenen – 2005 kunnen we de volgende elementen leren. De molen is van cultuurhistorisch belang:
· als representant van de ontwikkeling van de papier- en wasserij-industrie in Loenen, Zilven en Veldhuizen
· vanwege eventuele restanten van de Achterste Molen of vooroorlogse fasen van de papierfabriek
· vanwege de zorgvuldige architectonische vormgeving en detaillering, die typerend is voor de vroeg naoorlogse industriële architectuur
· vanwege de ruimtelijke en (oorspronkelijk) functionele relatie met het Loenense sprengenstelsel

Er is ook een belangrijke relatie aanwezig met de papiermolen in het Openluchtmuseum.
“Deze papiermolen is niet een in elk opzicht volledig originele, van elders afkomstige, in het museumpark herbouwde molen. Hij bestaat weliswaar voor een groot deel uit de voormalige „Achterste Molen” uit Loenen maar is in zoverre een reconstructie, dat ontbrekende gedeelten met resten van andere Veluwse papiermolens werden aangevuld. Bij de herbouw van de papiermolen verkeerde men in de gelukkige omstandigheid, dat de Veluwse molenmaker A. J. van Oorspronck uit Loenen het gebouw eigenhandig en onder toezicht van de heer H. A. Schut heeft opgetrokken en ingericht, zodat de molen in bouwkundig en ambachtelijk-technisch opzicht een bijzondere mate van betrouwbaarheid bezit. De inrichting van het interieur geschiedde met machines en werktuigen, die eveneens hoofdzakelijk van de „Achterste Molen” afkomstig waren. Enkele van die onderdelen (kroonwiel en hollander) stamden op hun beurt uit het vroegere „Kerstensmeulentje” te Eerbeek.“

Ongetwijfeld heeft de heer Schut hier ook een rol in gespeeld omdat de familie ooit eigenaar van het Kerstensmeulentje was.

Tussen de Achterste molen en de Middelste molen bevindt zich een fraai natuurgebied. De Zilvense broekbeek maakt daar een belangrijk onderdeel van uit.

Zilvense broekbeek 2008

Foto Zilvense Broekbeek - M.J.T. van der Weide / 2009

"Direct tegen de Empese en Tondense heide aan ligt het natuurontwikkelingsproject de Zilvense broekbeek. In 2006 is de oude, rechte loop van de Zilvense broekbeek verondiept. In plaats daarvan is circa 2003 een nieuwe loop gegraven. Deze beek heeft een natuurlijker karakter door zijn smalle, ondiepe kronkelende loop en zandige, deels slibrijke bodem. De breedte van de beek varieert van ruim een halve meter tot twee meter."

Foto’s van oude en huidige situatie

 

schets schut1  schets schut2
schets schut3 schets schut4

Schetsen van de Achterste molen door H.A. Schut. Deze schetsen zijn gebruikt voor de constructie van de papiermolen in het Openluchtmuseum

P1120184 P1120186

 De papiermolen in het Open Lucht Museum naar het voorbeeld van de Achterste molen - Foto's Henk Weltje

1 achterste molen 3 1 achterste molen 4
De Loenense beek langs de molen Foto Henk Weltje - 2020 Tegenwoordig is hier het bedrijf Smurfit Kappa gevestigd. Foto Henk Weltje - 2020