26 - 09 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag32
GisterenGisteren47
Deze weekDeze week275
Deze maandDeze maand1450
Alle dagenAlle dagen38617
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index

71 Jan Goesens molen (de Bovenste Molen)

Geschiedenis van de molen

Op 12 oktober 1657 krijgt Olivier Hackfort de erfpacht van "het water of beekje onder Jan Goessens molen naar het Loenensche broek lopende”. Dan bestaat deze molen dus blijkbaar al. Wanneer deze eerste voorloper van de papiermolen is opgericht weten we niet. De kans is echter groot dat het een runmolen is geweest waar leer werd verwerkt.

In 1658 is ene Pauwel Peelen de waterpacht schuldig van "Jan Goessens Mulen” aan Hackfort en in 1661/ 63 komt Arijen (Aryen, Aryan) Goesens voor als "pampire maecker”.
Deze zal misschien dezelfde zijn als Jan Goesens. In 1657/1665 is sprake van "den Ondersten pampire Mulen daer Jan Goesens op gewoent heeft”.

In 1659 zijn er twee pachters en is er sprake van een dubbele molen.

Omstreeks 1661 koopt Arijen Goessens de leermolen "staende bi syne pampiere muelen” van Hackfort. Iets eerder hadden de geërfden der Loenermark aan Hackfort "het land of de plaats van de Onderste papiermolen met hof en droogplaats van de Leerenmeule” overgedaan.

In 1666 is er inderdaad sprake van een dubbele molen "Kijveen” (Kieveen) een dubbele molen waar een zekere Willem (Cornelis?) "die in Arien Gosens plaets is gecomen”. Ook blijkt dat de "onderste pampire Mulen daer Jan Goesens op gewoent heeft”, dezelfde moet zijn als de molen op of bij het Kieveen.

In 1668 wordt er een verlaat gezet tussen de twee molens, die dan al beide als papiermolens ingezet worden en elk hun eigen papiermakers hebben.

In 1812 is er nog steeds sprake van twee papiermolens en ene Jan Gijsberts ten Buurkes (Bovenste Molen I) woonde in huis no. 42 (toenmalige nummering). Op Bovenste Molen II zat in 1808 de papiermaker Derk Ligt, de vervaardiger van 5 soorten papier.

In 1816 moet Jan ten Buurkes wegens overtreding van de patentwet zijn molen sluiten maar na een verzoekschrift mocht de molen weer in werking treden. In 1819 is sprake van een 5 baks papiermolen "de bovenste molen”. In 1823 zit A. Aamink als papiermaker op Molen I, in 1847 J. Aamink (ook nog in 1851). De Bovenste Molen is dan al sinds geruime tijd omgezet in een stoomwasserij.

De "Onderste pampire Mulen” van Jan Goessens, die later voorkomt als de molen op en bij het Kieveen is dezelfde als de latere Bovenste Molen, daarna stoomwasserij Tabor op het adres Molenallee 20, Loenen.

Bovenste molen Loenen P1050790

In bovenstaande fabriek "De Bovenste Molen" te Loenen vervaardigde Andries Schut omstreeks de eeuwwisseling papier.
In 1870 was men met de papiermakerij begonnen op de "Strobroekse molen"; later op de "Slatsmolen" en daarna weer op "De Bovenste Molen".
Toen deze ook te klein werd stichtte men een fabriek aan het kanaal.
Later werd in "De Bovenste Molen" de wasserij van Tabor gevestigd en daarna een palletfabriek, die enige tijd geleden afbrandde.
Volgens het onderschrift bij de hier afgebeelde "Bovenste Molen" zien we voor het bedrijf bijna het gehele personeel staan:
n.l. van links naar rechts: Andries Schut, Bertus Muller, Chris Evers, Willem Oudbier, mevrouw Schut, Jaap Blankenspoor, Marinus Put, Willem Schut (peuter),
Hendrik Vredenberg, Garrit Hendriks, Jan Klomp, Jan Put, Gerrit Schut (peuter), Reinder Heuvink, Willem Ovink, Hendrik Put en Kobus Berenschot.
Afb. uit "Loenen in oude ansichten"

Daarna verdwenen de beide waterraderen.
In WOII was er een turbine voor opwekking elektriciteit. Dit was gezien het gebrek aan brandstof een veel voorkomend gebruik van watermolens.

De wasserij bleef nog tot 1962 bestaan waarna kwam er een palletfabriek voor in de plaats kwam.

In februari 1975 is de fabriek verbrand en is daarna niet meer opgebouwd.
Het terrein werd weiland en daarna ingericht als camping. De waterval bleef bestaan.

Geografische positie en bereikbaarheid

Het adres van de molen is te vinden in de buurt van adres Molenallee 20 te Loenen.

GE Bovenste molen

De geografische positie van de molen was 52° 7'27.26"N 6° 2'10.28"O

uitsnede loenensebeek   namen

De Bovenste molen van Jan Goesens (kaart nr. 2) werd voor het jaar 1664 de Onderste Molen genoemd. Stroomafwaarts waren er toen nog geen andere molens. Nadat de Middelste Molen (kaart nr. 1) en Achterste Molen (kaart nr. 9) in 1664 werden gesticht was de molen dus niet meer de onderste maar opeens de bovenste van deze drie molens.

bovenste molen

Kadastrale kaart met de situatie in 1832.

 Huidige situatie

Op het terrein is nu een camping gevestigd. De waterval op de plek van het waterrad is nog aanwezig.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

Voor 1657 is hier al een runmolen aanwezig.
1657: Erfpacht wordt verkregen van het water.
1658: Nieuwe papiermolen in bedrijf
1659: Er is sprake van een dubbele molen.
1668: Verlaat gezet tussen de twee molens.
1816: Molen tijdelijk gesloten i.v.m. patentproblemen.
1819: is sprake van een 5 baks papiermolen "de bovenste molen”.
1851: De Bovenste Molen is al geruime tijd een stoomwasserij.
1851: De beide waterraderen hadden geen nut meer en verdwenen.
Ca. 1944: Turbine voor opwekking elektriciteit.
1962: Einde wasserij.
1962: Palletfabriek startte.
1975: Fabriek verbrand en is daarna niet meer opgebouwd.
Het terrein werd weiland en daarna ingericht als camping.

Erfgoed ontwikkelings potentie

Er loopt een klompenpad langs de molen en ook op het voormalige terrein van het kasteel is het hieronder beschreven monumentale pand nog aanwezig.
Het is goed mogelijk om een herinneringspaneel te plaatsen met foto’s en beschrijvingen van deze oude molenplaats.

Erfgoedstatus

Op het adres Molenallee 20 bevindt zich een camping en een monumentaal huis. Het woonhuis De Bovenste Molen is een bakstenen woonhuis uit circa 1895, gelegen aan de Loenense beek. Het op rechthoekige grondslag opgetrokken pand bestaat uit één bouwlaag met een kapverdieping onder een met gesmoorde vlakke Friese pannen gedekt zadeldak. De regelmatig ingedeelde, drie traveeën brede voorgevel is centraal voorzien van een gemetseld dakhuis onder een steekkap. Links en rechts van de decoratieve voordeur een T-venster met luiken. Boven de voordeur eveneens een T-venster. In de beide zijgevels vensters als in de voorgevel. Aan de achterzijde een uitbouw voorzien van een toegangsdeur geflankeerd door dubbele ramen met luiken. Tegen de rechter zijgevel een moderne serre in historische trant.

Het perceel behoorde vanaf het midden van de 17de eeuw tot 1926 tot de gronden van Ter Horst. Het huis heeft de maat en decoratieve vormgeving van een bescheiden dienstwoning. Gezien de langdurige verbondenheid met Ter Horst is het aannemelijk dat er personeel van de buitenplaats gehuisvest was. Daarbij kan het huis een ornamentele rol hebben vervuld op wandelingen over het landgoed.
Het woonhuis is van algemeen belang:
- vanwege de ouderdom;
- vanwege de architectonische vormgeving;
- vanwege de historisch-functionele en ruimtelijke relatie met de buitenplaats.
Het huis is een Rijksmonument onder monumentnr: Rce:1020410 (Rijksnr.: 513519).
Tegenwoordig is er een bedrijf in het woonhuis gevestigd.


Foto’s van oude en huidige situatie

bekenstichting bm1 hagens1
Ongedateerde afbeelding waarschijnlijk ca. 1900 - Bron Bekenstichting De Bovenste Molen, stroomafwaarts gezien, juni 1963 - Hardonk

 

hagens2a hagens3
Vroegere papiermolen "De Bovenste Molen", in 1949 was daar nog een palletfabriek. Molenallee 20, Loenen.
Misschien is de oudste voorganger ter plaatse de in 1657 genoemde papiermolen van Jan Goesens geweest.
In 1659 blijken er twee papiermolens te liggen.
Derk Ligt komt in 1808 voor als papiermaker op een der Bovenste Molens.
In 1812 vinden we Jan Gijsberts ter Buurkes als zodanig op de andere moolen.
Later word er wasserij Tabor gevestigd en daarna een palletfabriek. De waterkracht doet dan al geen dienst meer.
Opname R. Hardonk 30 augustus 1949.
Stenen van de vroegere kollergang markeren de oprit van het erf 1981 - Hagens

 

hagens4 bekenstichting bm2
Wat er van de Bovenste Molen overbleef na de brand van 1975 - Bron Hagens Huidige situatie bij de waterval Bron Bekenstichting

 

4 bovenste molen 2 4 bovenste molen 3
De molen zelf is in 1975 verbrand en niet meer opgebouwd.
Op deze plek is nu een woonhuis aanwezig.
Bij het hek op de voorgrond zijn nog twee molenstenen tot zitbank omgebouwd. Foto Henk Weltje - 2020

In de tuin van het huis is een fraai bruggetje net voor de waterval te zien.
Foto Henk Weltje - 2020