21 - 10 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag31
GisterenGisteren45
Deze weekDeze week150
Deze maandDeze maand1224
Alle dagenAlle dagen40133
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index


55 De molen Hattem of Klein Hattem


Geschiedenis van de molen

De molen Hattem (ook wel Klein Hattem en Schutsmolen) is de oudste van de drie molens (Methusalem, Bouwhof en Hattem) in de bouwhof Klein Hattem.
Zij is al in 1611 gesticht en brandde in 1916 af, waarna zij niet meer werd opgebouwd.
Oorspronkelijk was het een papiermolen, die daarna tot wasserij werd omgebouwd.

De molenaars/eigenaars/werknemers waren achtereenvolgens (Bron 12):

1611 Jan Jansen - molen gelegd.(getimmerd door Timen Jacobs)
1625 Paul (Pouwel) Martens - eigenaar en papiermaker.
1672 (circa) Daniels Pauls Schut - eigenaar en papiermaker.
1700 (circa) Aert Daniels Schut - eigenaar en papiermaker.
1710 (circa) Johanna Koldewey - eigenaresse voor de helft.
1715 Jan Aerts Schut - deels eigenaar.
1715 Daniel Paul Aerts Schut - pachter en papiermaker. (deels eigenaar)
1734 Abraham Aerts Schut - pachter en papiermaker. (deels eigenaar)
1779 Jacob Berends en Jannetje Schut - helft eigenaren.
1780 Aart Lamberts Ploeg - eigenaar en papiermaker.
1783 Margarita Klein - deels eigenaresse.
1793 Evert Janssen de Graaf - pachter en papiermaker.
1800 Aart Daniels Schut - deels eigenaar.
1800 Willem van Riel - pachter en papiermaker.
1812 Teunis Bello - pachter en papiermaker.
1814 Derk Koldewijn -pachter en papiermaker.
Hendrik Hendriks Veldhuis - papiermakersknecht.
1829 Jan Buitenhuis - papiermakersknecht.
Bartus Jansen - papiermakersknecht.
1839 Hendrik van Apeldoorn - papiermakersknecht.
Hendrikus Middelink - papiermakersknecht.
Willem Steenbergen - papiermakersknecht.
1850 Andries Koldewijn - pachter en papiermaker.
1859 Gerrit Bosgoed - papiermakersknecht.
Albert Beumkes - papiermakersknecht.
Hendrikus van den Hof - papiermakersknecht.
1886 tot wasserij herbouwd.
1916 Afgebrand

In 2017 is door Yvonne de Vries een boek over de molens op 't Hattem" uitgebracht. Het boek bevat veel historische informatie (Bron 14)

Geografische positie en bereikbaarheid

GE Hattem

De geografische positie van de molen is 52°11'19.94"N 5°56'49.51"O

HA hattem

Op de kaart van Hardonk wordt de molen Hattem met nr. 26 weergegeven.

hattemse molens hardonk
Kaartje met de ligging en de watertoevoer van de papiermolens Hattem, Bouwhof en Methusalem op het terrein van de vroegere bouwhof "Hattem" of "Klein Hattem" in de Wormingermark.
De molens Hattem en Bouwhof zijn gesticht aan een omlegging van de Ugchelsebeek, terwijl men voor de molen Methusalem het water van de genoemde beek zijwaarts heeft afgeleid en daarna weer in de oude bedding (zie stippellijn) van de Ugchelsebeek heeft gebracht.
Het sprengetje rechts zal wel gedient hebben om meer water naar het rad voor de papiermolen Methusalem te brengen, het zgn. lopen op het halve rad.
Het is op het kaartje duidelijk te zien, dat men voor het stichten van de papiermolen Hattem en Bouwhof de loop van de oude Ugchelsebeek met een grote boog heeft omgeleid.
(Bron 2 blz. 112)

kaart II
Kaartje van Moerman uit ca. 1930 van het gebied. Bewerkt door Ignaat Simons.


Huidige situatie

2018 11 12 Molens Methusalem, Bouwhoif en Hattem lokatie 1
2018 11 12 Molens Methusalem, Bouwhoif en Hattem lokatie 2

Inmiddels is de lokatie een open veld omringd met fraaie bomen.
De ligging van de molen is nog wel in het terrein herkenbaar

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

De molen is in 1611 gesticht en in 1886 tot wasserij omgebouwd.
Nadat de molen in 1916 is afgebrand zijn er nog lange tijd (zeker nog in 1939) resten zichtbaar geweest.
Na 1916 is de molen niet meer herbouwd.
Naar een mededeling van de dhr. B.E.Uy den Bogaard, De Bouwhol 1989 (Bron Op Kracht van Stromend Water) was het laatste waterrad een onderslagrad. Het draaide in een houten goot, die vanuit de bovenbeek (het molenhoofd) schuin omlaag liep en het water met kracht tegen
de schoepen deed stromen.

Erfgoed ontwikkelings potentie

De drieenheid Hattem, Bouwhof en Methusalem leent zich zeer goed om de historische papier- en wasserijgeschiedenis te laten zien.
Dit zou misschien goed samen kunnen gaan met het inrichten als hotel en conferentieoord en verdient onderzocht te worden.

Erfgoedstatus

De lokatie lijkt lang onaangetast te zijn en gezien de lange geschiedenis van de plek is het aannemelijk dat er archeologische vondsen gedaan kunnen worden.
Er zijn waarschijnlijk verschillende woningen in dit gebied geweest waarvan de bewoners in de papierfabrieken werkten.

Foto’s van oude en huidige situatie

1910 hattem en bouwhof  p7

De vroegere watermolens "De Bouwhof" en "Hattem" van het papiermolencomplex "Hattem" of "Klein Hattem" vanaf de onderbeek omstreeks 1910.
De aan de linkerzijde van de uit Ugchelen komende beek staande molen Hattem met zijn hoge rieten hangzolder en de met pannen gedekte uitbouw vertoonde toen nog geheel het beeld van een gave Veluwse papiermolen.
Enige jaren later is de molen verbrand en niet meer herbouwd.
De tegenover gelegen Bouwhof - toen al geruime tijd wasserij - herinnert door de hangzolder met de ventilatieluiken eveneens nog aan de vroegere papiermolen.
De derde molen, Methusalem, van het complex Hattem is niet zichtbaar.
Molenhoofd en waterval zijn dik met ijs bedekt.
Foto archief Hardonk

Links de muurresten van de verbrande papiermolen Hattem. Rechts wasserij De Bouwhof.
Foto Hardonk - 1939