26 - 09 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag36
GisterenGisteren47
Deze weekDeze week279
Deze maandDeze maand1454
Alle dagenAlle dagen38621
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index


53 De Tiemensmolens

Geschiedenis van de molens

De geschiedenis van deze molens is mooi beschreven in een artikel uit 2015 “ De Oude- en Nieuwe Olifant” van de hand van Albert Cnossen (Bron 20). Tot voor kort waren de molens beter bekend als de nieuwe (achterliggende) en oude (voorliggende) Olifant maar de naamgeving is in de loop der tijden nogal eens veranderd.

De oudste van deze molens is in 1619 als papiermolen gesticht. Op 6 oktober van dat jaar krijgt Thymen (Timen) Jacobs van de rekenkamer de erfpacht van "seeckere beecke” in Wormingen. Vanaf dat moment wordt de molen Tiemensmolen genoemd.

Omstreeks 1660 is er een tweede molen gesticht en dat was waarschijnlijk de achterliggende.
In 1676 zitten Jan Warners en Aert Willems op de Tiemensmolens.
Tijdens de winter van 1676 heeft deze Jan Warners ervoor gezorgd dat er een dijk van de huidige Ugchelse beek werd doorgestoken om te voorkomen dat zijn molen door het smeltwater vanuit de Bakenberg (in de buurt van het Leesten) door de Ugchelse beek werd beschadigd. Dit doorsteken had echter tot gevolg dat er overstromingen in Westenenk en Wormingen plaatsvonden en daarover is rechtgesproken (Bron 2).

In 1823 zit ene Lypman van Rees op de molen(s). Er wordt zogenaamd "olifantpapier no. 5”. gemaakt" en de molen heet vanaf dan De Olijphant.
Op de Olijphant wordt tot 1877 nog steeds papier gemaakt, waarbij zowel stoom als waterkracht dienst doen. In dat jaar wordt door L. Quartel “De papierfabriek de Olijphant, gedreven door waterkracht en stoommachine van 10 pk met bijbehorende landerijen gelegen op de Eendragt” verkocht. De Olijphant en de tegenovergelegen molen worden dan omgezet in wasserijen.

De oudste Tiemensmolen is omstreeks 1887 gedurende enige tijd korenmolen geweest. Zie hiervoor paragraaf 8. “De korenmolen van Herman ten Voorde bij de Eendracht”.
De korenmolen kreeg gedurende de beruchte winter van 1890 / 1891 alweer te maken met een grote overstroming, die veroorzaakt werd door een plotselinge snelle dooi na hevige sneeuwval en is behoorlijk beschadigd.

Kort daarna zijn in 1891 de korenmolen en de achterliggende molen verkocht c.q. verpacht.

Albert Cornelissen werd de nieuwe eigenaar van de voorliggende en bouwde hem weer om van korenmolen tot wasserij.

CornelissenDe personen op dit gebrandschilderde raam zijn Albert en Johanna Cornelissen.
Het raam is in 1939 door het personeel geschonken ter gelegenheid van het 50 jarig bestaan van de Oude Olifant.
Het raam is aan het CODA geschonken.

De achterliggende molen werd gepacht door Cornelis Quartel, die daar eveneens tot 1899 een wasserij dreef.

Quartel gaf deze wasserij de naam De Nieuwe Olifant. Dat vond Albert Cornelissen niet leuk en tussen 1894 en 1899 werd zijn wasserij omgedoopt van De Olifant tot De Oude Olifant.
In 1899 werd de achterliggende molen De Nieuwe Olifant door Kamphuis gekocht en werd de naam na enige jaren veranderd in wasserij Kamphuis.
In 1900 en 1991 staat er echter nog in de Ericaboekjes vermeld: "Quartel, Conr., Geldersche Wasch - en Natuurbleekerij en Strijkinrichting de Nieuwe Olifant. Ugchelen, E122."
Dat had de volgende verklaring. De beide Winnemolens branden in 1896 af en werden na herbouw ingericht tot wasserij. Het bedrijf op de linker oever, was eigendom van C. Quartel en kreeg de naam 'De Nieuwe Olifant', dus de naam werd meegenomen naar de nieuwe locatie.

denieuweolifant 1900

In 1900 stond naast de advertentie van Quartel ook een advertentie van Dirk Kamphuis, de nieuwe eigenaar: "Natuur Wasch-, Bleek- en Strijkinrichting De Nieuwe Olifant, D. Kamphuis Jr. Nette en prompte bediening, Concurreende prijzen". Dat zal voor verwarring gezorgd hebben.

Aan de linkerkant van de Ugchelsebeek beek lag daarna dus het wasbedrijf "De Oude Olifant” (Ugchelseweg 11), terwijl op de rechteroever de wasserij Kamphuis stond (Ugchelseweg 9). En de Nieuwe Olifant was dus nu gesitueerd bij de Winnemolenlocatie.


Geografische positie en bereikbaarheid

GE Olifant
De geografische positie van de Oude Olifant is 52°11'51.86"N 5°56'56.72"O

HA Olifant
Op de kaart van Hardonk worden de molens aangeduid met nr. 24

luchtfoto voor 1972Luchtfoto van ná 1968 (toen werd de bungalow gebouwd, zie midden boven) en vóór 1972 (toen verdween de bovenbeek). De bazenwoning van wasserij Kamphuis is er nog (midden onder). Fotograaf onbekend.

Huidige situatie

Na verschillende samenwerkingsverbanden met andere wasserijen is het bedrijf beëindigd en is in 1997 het im- en export bedrijf van auto’s Cargo op het terrein gevestigd.
In 2015 heeft er nieuwbouw plaatsgevonden en is er een archeologisch onderzoek naar de restanten van de molens geweest. Alle restanten van de molens zijn daarna verwijderd.
In 1925 is er nog een villa bijgebouwd, die in 2018 afgebroken is.

Alleen de voorgevel van de oude wasserij de oude Olifant en een bijgebouw zijn nog aanwezig.
MolengootDe beekloop bij de molengoot tijdens het archeologisch onderzoek in 2016. Foto Henk Weltje
Voor een uitgebreid fotoalbum van de opgravingen kunt u hier terecht.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

Er zijn verschillende bouwtekeningen beschikbaar in het artikel van 2015 “ De Oude- en Nieuwe Olifant” van Albert Cnossen (Bron 20).

Erfgoed ontwikkelings potentie

Het hele molengebied behoorde tot de oudste papiermolengeschiedenis in Apeldoorn. Helaas is er niets meer van overgebleven.
De restanten van het archeologisch onderzoek zouden verdienen tentoongesteld te worden op een vaste plek bij het terrein.
Gelukkig is de voorgevel en het bijgebouw gespaard gebleven samen met enkele beeldbepalende bomen. De nieuwbouw past er gelukkig goed bij en het geheel ziet er bijzonder acceptabel uit.

Bij het doorsteken van de dijk in 1676 was sprake van een plek "daer de komme off waterleijdinge nae Westenencke is”. Er liep dus een leiding - vermoedelijk van uitgeholde boomstammen naar het goed Westenenk in Wormingen. De plek van deze leiding is niet bekend.


Erfgoedstatus

Onbekend.

Foto’s van oude en huidige situatie

Olifant te Pas olifant na 1925
Papierfabriek De Olifant op een schilderij van Gradus ten Pas uit 1865 of 1875. De Oude Olifant. De foto is van na 1925: toen liet Marten Cornelissen de villa bouwen en werd het voormalige woongedeelte op nummer 13, de “boerderij”, bij de wasserij getrokken. Fotograaf onbekend.





Olifant 2015 A Cnossen De Olifant 2018
Het bedrijventerrein in het jaar 2015 net voor het archeologisch onderzoek en de afbraak. Foto Albert Cnossen, Het zelfde gebied in 2018. Foto Henk Weltje