21 - 10 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag31
GisterenGisteren45
Deze weekDeze week150
Deze maandDeze maand1224
Alle dagenAlle dagen40133
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index

50 Brouwersmolen

Geschiedenis van de molen

Het gebied tussen Berghuis en de Brouwersmolen werd "Het Veen" genoemd. Het moet inderdaad een zeer moerassig en nat gebied geweest zijn. Ook tegenwoordig staat het grondwater hier nog erg hoog. De Beek in het Orderveen leverde het water voor de aandrijving van de Brouwersmolen. 

In welk jaar de Brouwersmolen (ook wel molen in ’t Veen) opgericht is weten we niet precies omdat onder andere de markeboeken der Ordermark niet bewaard zijn gebleven. In elk geval was het voor het jaar 1671. De naam van de molen komt waarschijnlijk van Jan Gerrits Westenenck (ca. 1615 – 1688). Deze was brouwer te Apeldoorn en waard in de herberg de Nieuwe Moriaan.

In 1701 is er sprake van een “halve papyermoele, genoemd de Brouwersmoelen gelegen in Ordermerckt in ’t Veen tot Apeldoorn”.
In 1708 liggen er twee molens aan dezelfde kant van de beek.
In 1863 "zijn op Brouwersmolen afgebrand 3 schuren en 1 hooiberg, toe behorende aan de Heeren S. J. Pannekoek, H. Palm en W. Berends. Oorzaak onbekend”. De beide molens bleven gespaard.

Geheel onafhankelijk van de Beek in het Orderveen, die de raden van Brouwersmolen in beweging bracht, liep het water van een klein sprengetje op een afzonderlijk klein waterrad (het zogenaamde halve rad). Dat rad leverde nog geen paardekracht en kreeg daarom de naam "Ponnie”.

Tegen het einde der 19e eeuw werd een stoommachine geplaatst, terwijl in 1903 de eerste papiermachine in gebruik kwam.
In 1907 werd er een drooginrichting bij gebouwd, waarin het papier door stoom werd gedroogd.
In 1920 werd de N.V. Papierfabrieken Van Houtum en Palm opgericht.

Het gebruik van waterkracht is sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog te verwaarlozen geweest. Het rad was nog wel aanwezig maar na 1945 is het, bij een grote verbouwing, verwijderd.

Uiteindelijk nam het bedrijf Favini de molen over. Dat bedrijf is in 2009 met de productie van papier gestopt.

Er werd, onder andere bij de Brouwersmolen, veel zorg besteed aan de ontijzering van het water. Daartoe werd het sprengenwater eerst in wijers geleid, waar de opgeloste verbindingen gelegenheid krijgen tot onoplosbare te oxydeeren en te bezinken, waarna het water door dikke kies- en grintfilters voor gebruik in de fabriek werd opgepompt.

Brouwersmolen 1940Waterverbeteringsinstallatie van de Brouwersmolen in werking bij de wijer. Ca. 1940 - Foto Hardonk

Geografische positie en bereikbaarheid

De molen was bereikbaar door middel van de Brouwersmolenweg. Deze weg is inmiddels voor een groot gedeelte vervangen door de Europaweg.
In Ugchelen is de weg nog wel aanwezig. Een oud ongebruikt tracee van de weg is nog te vinden in het bosgebied van het voormalige Wegenercomplex tussen de Ugchelsegrensweg en de Laan van Westenenk.

HA eendracht gebiedOp  de kaart van Hardonk is de Brouwersmolen met nr. 22 aangegeven.

GE Brouwersmolen

De geografische positie van de oude molen was 52°11'56.86"N 5°56'42.77"O

kaart ongedateerdOp deze ongedateerde kaart (midden 18de eeuw waarschijnlijk)  is de ligging van de molen goed herkenbaar.
leenen 1748
Op de kaart van Leenen uit 1748 staan de twee molens samen getekend.

Huidige situatie

Nadat Favini met de papierproductie is gestopt heeft het naastliggende logistieke bedrijf Beekman Transport Logistics/Warehousing de gebouwen overgenomen voor de opslag van goederen. De beeklopen zijn gespaard gebleven en bevinden zich nog in een "ongerept" stuk natuur naast de loodsen.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

In de loop der tijd is de functie van het gebied drastisch veranderd. Na de tweede wereldoorlog heeft er schaalvergroting plaatsgehad en is het rad verdwenen.

Erfgoed ontwikkelings potentie

Naast het molengebouw ligt een fraai huisje op een terp, dat duidt op het veenachtige gebied.
De oude Berghuisweg is hier ook nog steeds aanwezig en ook de beeklopen zijn er nog.
De beeklopen zouden samen met natuurontwikkeling (ijsvogelwanden etc.) hier een mooie plek kunnen krijgen.
Een wandelpad langs de Beek in Het Orderbeek zou hier eveneens goed mogelijk zijn tot aan de Rode Beek in Orden toe.

Erfgoedstatus

Het is niet bekend wat er aan restanten van de oude molen nog aanwezig is. Dit verdient onderzocht te worden.
De beekloop is er nog wel en in een redelijk goede staat.

wijer 2019De foto toont waarschijnlijk de wijer zoals hij er tegenwoordig uitziet. Het water is nog steeds ijzerhoudend en komt van de Beek in het Orderveen af. Foto Henk Weltje - 2019

Foto’s van oude en huidige situatie

brouwersmolen 1905 brouwersmolen 2019
 De beide molengebouwen in 1905 - Bron Hardonk Het huidige Beekman complex gezien vanaf de Eendrachtstraat - Foto Henk Weltje - 2019