02 - 07 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag36
GisterenGisteren123
Deze weekDeze week479
Deze maandDeze maand159
Alle dagenAlle dagen32783
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index

35 Dijkgraafsmolen in Wiessel

Geschiedenis van de molen

Er is helaas geen beeldmateriaal van deze molen en van de wasserijen die hem opvolgden aanwezig. Wel is er archiefmateriaal waaruit blijkt dat de molen al in 1648 bestond.
In dat jaar is Steven Jansen eigenaar van een papiermolen in Wiessel van 5 bakken.

De molen van Steven Jansen was gelegen op de Wieselse beek, die over het terrein van "de fraenwateriej” liep. Dit goed komt in 1648 ook voor als Crawaterij, in 1688 Krawaterij, in 1875 Katerij. Op die plek lag in 1950 nog een boerderij, die de Keuterij of Katerij heette. De naam Crawaterij is waarschijnlijk afkomstig van het woord Crowaat of Kroaat. Deze bevolkingsgroep stond sinds 1629 na een inval door Van den Berg en Montecuculi op de Veluwe nogal slecht bekend. De vroegere Keuterijweg, die naar het boerderijtje genoemd was is in 1925 de Wieselsekampweg geworden.

De bovenbeek buigt daar met een scherpe bocht af naar de plek, waar eens de papiermolen van Steven Jansen lag.

In 1652 is Henrick van Huedt de eigenaar en Steven Jansen Coperslaeger pachter van ’t water van "een pampiere meule tot Wiesel van 5 backen met een hoofken en de campken van 1/2 molder”. Het "huys en meule met het getimmer” zijn van Steven Jansen en hij is dus de molenaar.
In 1727 heeft Claes Greve - als gevolmachtigde van Willem Greve - aan ene Hendrick Dries, papiermaker te Wiessel een papiermolen met vier vijfhamers bakken met alles eromheen verkocht. De molen heeft dus sinds 1652 nogal wat extra capaciteit gekregen. Deze Claes Greeve wordt in 1733 aangeduid als "meesterpapiermaker”.
In 1747 zit Teunis (Lambers) Dijkgraaf op de molen en heeft de molen ook zijn naam gekregen. genoemd.

De sprengkoppen van de Wieselse beek liggen in de buurt van paleis Het Loo. Op last van stadhouder Willem V werd de molen met alles erbij in 1767,voor een voor die tijd enorm bedrag, van Dijkgraaf gekocht. De reden hiervoor was dat de stadhouder bang was dat de watertoevoer naar de fonteinen en cascades van het park in gevaar zou kunnen komen en hij wilde voorkomen dat men meer sprengkoppen zou gaan aanleggen.
De papiermolen blijft echter wel in bedrijf. In 1793 wordt Teunis Dijkgraaf nog als pachter voor op "Dijkgraafmolen” in Wiessel genoemd.

Ene Frederik van Luik was in 1788 gehuwd met Jacomina Dijkgraaf en was in 1803 "mr. papiermaker” op de molen..
In 1807, in de Franse tijd, gaat de papiermolen als kroondomein over aan koning Lodewijk Napoleon. Frederik van Luik is dan nog steeds pachter.
Het volgend jaar in 1808 wordt Teunis (Teeuwis) Nijlandt de pachter maar hij gaat failliet. De molen is enige tijd buiten gebruik maar wordt van 1812 tot 1814 in gebruik genomen door Adriaan Dobbenberg. Na de bevrijding van 1813 komt de molen weer in het bezit der Oranjes.

In 1845 - wordt "de waterpapiermolen, bestaande uit huis, molen of molenwerk, stal " en koeschuur, gelegen in de buurschap Wiessel, belendende noord aan het Wiesselse veld, oost de Jongh, zuid de Katerij en west de bovenbeek, verkocht.
In 1858 is Willem de Heus eigenaar. Hij doet drie jaar later de papiermolen over aan Gerrit Jonker.
Onder deze Gerrit Jonker brandt de molen omstreeks 1865 af maar wordt weer opgebouwd.

In 1876 wordt de molen omgezet in wasserij Eikendal. De laatste wasbaas was H. Hafkamp waarna zijn weduwe nog jaren lang het bedrijf heeft voortgezet.
Tot 1934 maakte het bedrijf nog gebruik van waterkracht maar in 1934 werd de molen gesloopt.

Op deze plek bevond zich eerst nog het hotel Sprengenhorst, dat later gebruikt werd als WOK restaurant..

Geografische positie en bereikbaarheid

Volgens Hardonk was de molen aanwezig op de huidige plek van WOK restaurant De Sprengenhorst Wieselse Enkweg nr. 35. Aannemelijker is echter het huisnummer 31 waar ooit wasserij Hafkamp was gevestigd. Tegenwoordig zijn beide kavels in gebruik door De Sprengenhorst.

GE Dijkgraafsmolen
De geografische positie van het pand Wiselse Enkweg 35 is 52°15'15.15"N 5°56'16.99"E

HA Dijkgraafsmolen
Op de kaart van Hardonk wordt de molen aangegeven met nr. 2.

dijkgraafsmolen legger waterschap

De legger van Waterschap Vallei en Veluwe geeft een mooi overzicht van de meest recent bekende beekstructuur.

Kadaster 1832 dijkgraafsmolenKadastrale kaart uit 1832 met de Dijkgraafsmolen.


Huidige situatie

Tegenwoordig is op deze plek een WOK restaurant gevestigt.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

1648 Steven Jansen eigenaar van een papiermolen in Wiessel van 5 bakken.
1652 Henrick van Huedt wordt de eigenaar.
1727 Claes Greve verkoopt aan Hendrick Dries papiermolen met vier vijfhamers bakken.
1767 Willem V koopt de molen van Dijkgraaf.
1793 wordt Teunis Dijkgraaf is nog de pachter.
1807 Papiermolen gaat over aan koning Lodewijk Napoleon.
1808 wordt Teunis (Teeuwis) Nijlandt de pachter maar hij gaat failliet. Molen buiten gebruik.
1812 tot 1814 Adriaan Dobbenberg als molenaar.
1813 De molen weer in het bezit der Oranjes.
1845 De waterpapiermolen verkocht.
1858 is Willem de Heus eigenaar.
1861 Verkocht aan Gerrit Jonker.
1865 Molen brandt af maar wordt weer opgebouwd.
1876 wordt de molen omgezet in wasserij Eikendal. Latere wasbaas was H. Hafkamp.
1934 word de molen gesloopt.
Nieuw hotel Sprengenhorst, dat later gebruikt werd als WOK restaurant.

Erfgoed ontwikkelings potentie

De sprengkoppen van de Wieselse Beek zijn niet toegankelijk voor het publiek.

Het zou interessant zijn om meer fotomateriaal of schilderijtjes uit de tijd van de wasserij te zien. Ongetwijfeld is er nog verborgen materiaal aanwezig dat toegevoegd kan worden.

Ook de geschiedenis van boerderij De Keuterij is waard om onderzocht te worden.

In een nieuwsbrief van september 2015 door de Dorpsraad Wenum Wiesel staat een leuk artikel uit 1959 over het gebruik van het water van de beek in het hotel.Het water werd door het hotel heen geleid.

Erfgoedstatus

(Uit Bron 29) Ruimtelijke en cultuurhistorische waardering van de karakteristieke bebouwing in Wenum en Wiesel, Onderzoek i.o.v. de gemeente Apeldoorn april 2011
Het landhuis Sprengenhorst in Wiesel dateert uit de periode kort na de oorlog en is gebouwd ter plekke van de Oude Watermolen van Dijkgraaf die er tot 1934 stond.
Samengestelde plattegrond, twee bouwlagen en pannengedekte zadeldaken.
1. Van belang als onderdeel van het oude agrarische landschap van enken en kampen, de Wiesselse Enk; tevens van het proto-industriële systeem van sprengenbeken en waterwerken;
2. Maakt tezamen met een bijbehorende molenvijver (wijer) deel uit van een waardevol historisch ensemble;
3. Beeldbepalende ligging aan de Wieselse Enkweg; op enige afstand van het doorgaande tracé;
4. Illustratief voor de historische ontwikkelingen op de Wieselse Enk, als opvolger van de Oude Watermolen van Dijkgraaf, gevoed door de Wieselse Beek;
5. Karakteristiek voorbeeld van een zakelijk-traditionalistisch landhuis; gaaf bewaarde hoofdvorm, vernieuwde detaillering; mogelijk oude bouwrestanten;

Foto’s van oude en huidige situatie

 bovenbeek dijkgraafsmolen 1

Voor de stichting van een reeds in 1648 in Wiessel bestaande papiermolen heeft men destijds de hier afgebeelde geheel nieuw gegraven en bedijkte bovenbeek aangelegd.
Duidelijk tekent de ver boven het maaiveld gelegen bedding zich af.
Zoals hier op de afbeelding duidelijk te zien is, heeft men toen deze geheel nieuw gegraven beek met een scherpe bocht naar de nieuw gestichte papiermolen geleid.
Omstreeks 1747 krijgt deze molen de naam "Dijkgraafsmolen", die in de tweede helft der 19de eeuw omgezet wordt in wasserij (Hafkamp).
Op die plek staat thans het hotel Sprengenhorst, Wiesselse Enkweg 35.
Opname R. Hardonk, 18 juni 1943.

     Hafkamp 1922   Hafkamp 1935      Hafkamp 1936 

Advertenties van de Weduw Hafkamp in respectievelijk 1922, 1935 en 1936. Blijkbaar waten ze ook voor de Koningin!!
Het was dus niet zomaar een wasserij.

De Sprengenhorst 1974 2011 wieselse enkweg 35
De Sprengenhorst in 1974 De Wieselse Enkweg nr. 35 in 2011