02 - 07 - 2020
IJsvogel Oktober 2018 (Nel Appelmelk)
Artikelindex
Bezoekers teller vanaf de 16de december 2018
VandaagVandaag43
GisterenGisteren123
Deze weekDeze week486
Deze maandDeze maand166
Alle dagenAlle dagen32790
Taal/ Language/ Langue /Sprache

Paragraaf index


7 De Dorpskorenmolen te Apeldoorn


Voor de beschrijving van deze molen is voornamelijk gebruik gemaakt van bron 19 : Badhuisspreng verleden heden toekomst.

Geschiedenis van de molen

De molen is omstreeks 1842 gesticht door Andries van den Broek en gebouwd door Jacob Wolbrink Buitenhuis, molenmaker en timmerman. De kadasterkaart van 1832 laat nog geen activiteiten in dit gebied zien.

Omdat er plannen waren voor een kopermolen werd deze beek ook wel de Molenbeek genoemd. De kopermolen ging niet door maar rond 1842 werd de Dorpskorenmolen op de Sprengenweg ter hoogte van de huidige Billitonlaan gebouwd.

De Badhuisspreng heette nog vroeger de Molenbeek en daarna ook wel de Dorpsbeek.

badhuisspreng ansichtjpg

De sprengkoppen bevinden zich aan de westkant van de Sprengenparklaan in de buurt van de ingang van het AGOVV terrein.
De beek werd eveneens in 1842 aangelegd met financiering uit het KLNF (Koning Lodewijk Napoleon Fonds) wat diende als armoedebestrijding door werkverschaffing.
De molenaar van den Broek woonde in een huis ernaast. In hetzelfde huis woonden ook de dames Maschhaupt.

badhuis

In 1883 brandde de oude Dorpskorenmolen al af en enige jaren daarna werd het tweede badhuis aan de Badhuisweg geopend waardoor de naam van de spreng werd verandert in Badhuisspreng.

Geografische positie en bereikbaarheid

GE dorpskorenmolen

De geografische positie van de dorpskorenmolen is 52°13'4.70"N 5°57'14.24"O

HA dorpskorenmolen

Op de kaart van Hardonk is de molen aangegeven met nr. 13.

Huidige situatie

Er zijn momenteel appartementen op deze locatie gebouwd.
De oude loop van de beek was verdwenen maar is nu weer hersteld.
Helaas is door verdroging en wateronttrekking de Badhuisbeek sinds de 60-er jaren van de 20ste eeuw droog komen te staan.

Bouwgeschiedenis (evt. tijd en reden voor afbraak)

De molen is omstreeks 1842 gesticht.
Het oorspronkelijke plan was om er een kopermolen te starten.
Daarna werd er boekweit gemalen en is de molen gebruikt als korenmolen.
Uiteindelijk is de molen aan concurrentie ten onder gegaan en vervallen.
In 1883 is hij afgebrand en niet meer herbouwd.

Erfgoed ontwikkelings potentie

Vlakbij de molen is er ooit een katholiek processie punt geweest, het Vrouwenbergje.

vrouwenbergje 1708

Deze is ook al op een kaart uit 1708 te herkennen. Misschien is het ooit een grafheuvel geweest. Vlakbij tegenover de Grote Kerk zijn er tegenwoordig nog steeds grafheuvels aanwezig dus de mogelijkheid is niet ondenkbaar.
Ook tegenwoordig is er bij de ingang van een ondergrondse parkeergarage ter plekke nog een verhoging in het gebied te herkennen. Deze verhoging is toenmaals bewust in stand gehouden door de stadsarchitect.

berkenstein4

Ook in dit gebied lag vroeger villa Bergenstein (later Berkenstein) met een prachtige tuin. De tuin lag in het gebied omsloten door de Prof. Röntgenstraat, Kerklaan, Paul Krugerstraat en Hoofdstraak/Vosselmanstraat. De beek liep parallel aan de noordkant met de Hoofdstraat (de toenmalige Dorpsstraat) tot aan de Paslaan.
berkenstein3


Op de foto hieronder ziet u een paar prachtige betonnen bruggetjes over de Dorpsbeek. Op de plek van een van die bruggetjes, die nog niet zo lang geleden afgebroken zijn, is nu een fietsenstalling te vinden.

berkenstein1
Ook elders in het dorp bij de Paslaan kon men gebruik maken van de beek om mooie waterpartijen in zijn tuin (tegen betaling) mogelijk te maken.

dorpsbeek3a

Erfgoedstatus

N.v.t.

Foto’s van oude en huidige situatie

dorpskorenmolen1b molenaarshuis
Rose Elisabeth Julie Bas Backer heeft omstreeks 1880 een olieverfschilderij van de Dorpskorenmolen gemaakt. Rose was een dochter van de Apeldoornse burgemeester Bas Backer. Zij woonde met haar ouders in het Bas Backerhuis naast de Dorpskorenmolen. Het molenaarshuis lag bij het tegenwoordige kruispunt Hoofdstraat - Sprengenweg.
Thans staat daar het huis Hoofdstraat 179, vroeger "de Roskam" geheten. Een aantal jaren geleden was hier een parkeergarage voor ambulances.


Tegenwoordig ziet het gebied, waar de molen zich heeft bevonden, er als volgt uit.

2014 sprengenweg
H.C.J. te Loo heeft in 1932 een tekening van de molen gemaakt. Wat zijn bron was weten we niet. Wel woonde hij in dit gebied en wist er hoogstwaarschijnlijk veel van.


l02 dorpskorenmolen


Bij de tekening van H.C.J.te Loo uit 1932.

Deze watermolen is gebouwd in de eerste jaren van de vorige eeuw door den heer A. van den Broek (één van zijn zoons was de eigenaar van logement „De Arend", later Hotel van der Burg). Ook zijn door hem, ten behoeve van deze molen, de sprengen en de beek gegraven, nu bekend als de Badhuisbeek.
Dit werk werd uitgevoerd door zijn zwager Jakob Wolbrink Buitenhuis,meulenmaker en timmerman.
Deze korenmolen was daar in die dagen volkomen op zijn plaats en voorzag in een groote behoefte, want zoowel de burgermenschen als de arbeiders, verbouwden hun eigen boekweit voor de pannekoek, en de rogge voor hun brood. Zij bakten het brood zelf en lieten het verkopen bij den bakker in de buurt, tegen betaling van drie cent groot of klein.
Het dorschen van het. koren was een bezigheid, welke meestal in de vroege morgenuren geschiedde, en het geklop van de dorsshvlegels, het ,,billen" of scherpen van de molensteenen, en het geknetter van het neervallende water op het molenrad, gaf heel wat schooner muziek dan het tegenwoordige getoeter van de auto's.
Het was een heerlijk, landelijk plekje, zooals die oude molen daar stond, onder de oude notenboomen, en omringd door bloeiende seringenstruiken. Dubbel heerlijk, wanneer in deze omgeving, in het tegenoverliggende Berkenstein, of het naastliggende Burgemeestersboschje, de nachtegalen in de Meimaand hun lied zongen‚
Ook was de „ouwe meule" een speelplaats voor de dorpsjeugd, zooals tegenwoordig tevergeefs één gezocht zal worden.
Hij stond aan de Hoofdstraat, hoek Sprengenweg, op de plaats, waar nu de Roskam staat, en werd in 1884 voor afbraak verkocht. De nachtegalen zijn, sindsdien, voor het moderne leven gevloden. Jammer, dubbel jammer, dat de „ouwe meule" weg is, maar gelukkig, dat Apeldoorn in zijn sprengen één van zijn schoonste wandelingen behouden heeft.